Rettleiar skulefråvær 2026-2029

Når eleven er tilbake på skulen etter ein periode med fråvær, er det heilt avgjerande at skulen møter eleven med ei planlagt, trygg og tilpassa tilbakeføring. 

Målet er ikkje berre fysisk oppmøte, men reell deltaking og oppleving av meistring og tilhøyrsle i skulemiljøet. For mange elevar kan det å kome tilbake forbindast med stress, usikkerheit og risiko for aukande fråvær om rammene ikkje er godt nok tilrettelagd. 

Ein god tilbakeføringsplan krev meir enn berre ei melding eller einigheit om oppmøte. Det må føreligga ein konkret og tilpassa plan som byggjer på innsikt i kvifor fråværet oppstod, og som inneheld tiltak som støttar eleven i å meistre skulekvardagen over tid. 

Eleven må vere med på å evaluere kva som må vere annleis no og kven som har ansvar for kva i oppfølgingsarbeidet. 

Skulen må vere open for å tilby fleksibilitet, tryggleik og forutsigbarheit – i tett samarbeid med elev og heim. Under følgjer sentrale prinsipp og tiltak som bør liggje til grunn for planlegging og gjennomføring av tilbakeføringa:  

For at ein plan for tilbakeføring til skulen skal vera realistisk og ha gode sjansar for å lukkast, er det avgjerande at eleven sjølv har vore aktivt involvert i arbeidet med å lage planen. 

Medverknad frå eleven gir kjensle av eigarskap, og sikrar at tiltak og mål opplevst som meiningsfulle og gjennomførbare. 

Planen må byggje på ei reell endring i situasjonen; det inneber at årsakene til fråværet er identifiserte og at vilkåra no er endra, slik at ein kan forvente ei betre oppleving for eleven ved tilbakevending.  

Vidare må både faglege krav og forventningar til sosial deltaking vere tydelege, og desse må avklarast ut frå eit realistisk perspektiv sett i lys av sakkunnig vurdering. Kva er må-oppgåver for å sikra vurdering? 

Ei tilbakeføringstrapp kan vere eit godt utgangspunkt for denne planen. Det er viktig å ta høgde for eleven sin kapasitet og situasjon, slik at ein unngår overbelastning. 

For å unngå at eleven opplev at det einaste alternativet er å gå tilbake til ei tidlegare fråværsutløysande situasjon, må skulen ha alternative løysingar klare. Dette kan til dømes vere tilrettelagte arenaer, fleksible løysingar for oppmøte eller periodar med andre læringsformer. Ein vaksenperson ved skulen som har ein god relasjon til eleven, bør få ei sentral rolle som nærværslos. 

Denne personen skal ha særskilt ansvar for kontakt med heimen, tett oppfølging av eleven og vere ein støttespelar i meistring av skulekvardagen. Dette inkluderer å vere tilgjengeleg for dialog, følgje opp tiltak og fungere som bindeledd mellom ulike samarbeidspartar i og utanfor skulen.  

Det må vere rom for fleksibilitet. Dersom skulen på eit tidspunkt ikkje har moglegheit for å gjennomføre det tilbodet som er avtalt – t.d. dersom nærværslosen er borte eller støttesystemet ikkje fungerer – kan det faktisk vere betre å ha ei alternativ løysing klart definert, enn å presse fram ein dårleg oppleving for eleven.  

Det er viktig å sørge for god forankring og felles forståing i personalgruppa. 

Eit ryddig informasjonsmøte i teamet eller kollegiet der saka blir presentert, med tydeleg ansvarsdeling og oversikt over tiltak, legg grunnlaget for heilskapleg og samkøyrt oppfølging. 

Det bør utarbeidast ein plan for jamlege oppfølgingsmøte mellom heim og skule dei første månadane etter tilbakeføringa. Dette skapar føreseielegheit, og gir moglegheit for justeringar undervegs. 

Etter til dømes tre månadar bør det gjennomførast ei større evaluering av situasjonen, der ein vurderer vegen vidare. Det er viktig at møtetidspunkt blir sett opp i kalenderen med ein gong, slik at dei faktisk blir gjennomførte. 

Møta skal dokumenterast i eleven si mappe i Visma Skole, og skal sendast ut til aktuelle tenester som er deltakande i saka.    

På trinnmøte og i klasseteam bør nærvær vere ein fast post på agendaen. Dette sikrar at arbeidet med nærvær blir kontinuerleg følgt opp, og at endringar eller utfordringar raskt kan fangast opp og handterast.  

Tverrfagleg samarbeid og teieplikta

Uro for eit barn skal alltid drøftast med føresette. Det er viktig å løysa kvar sak på lågaste nivå og saka skal difor alltid prøva løysast gjennom godt samarbeid og kommunikasjon mellom heim og skule. Etne og Vindafjord kommune er organisert på ein slik måte at tverrfagleg samarbeid skal kjennast naturleg i saker som krev felles innsats frå fleire tenester for å lykkast med å få elevar tilbake i ein opplæringssituasjon som er tilfredsstillande for alle partar. 

Oppvekstreforma (2022) har tidleg innsats som eit av hovudtema. Det blir blant anna set lys på i kva grad ulike tenester som er involvert i barn og unges oppvekst, klarer å utgjere laget rundt barnet med kvalitet. Det å lykkast med laget rundt barnet, forutset at tilsette i ulike tenester klarer å ta kvarandre sitt perspektiv, og finna ei felles plattform for teori og tiltak (Roland, P. 2025). I det tverrfaglege arbeidet har ein ulike rollar. Alle involverte instansar møter til samarbeid saman med føresette, og saka vert ikkje avslutta før eleven er tilbake på skulen.

Teieplikta gjeld i tverrfagleg samarbeid (Forvaltningslova §13, Opplæringslova §15-1 og Helsepersonellova §21). Foreldre har ansvar og mynde for eige barn. Om ein skal kommunisera eller samarbeida om eit barn, skal dette skje i forståing med føresette og eleven. Om ein skal kommunisera eller samarbeida på tvers av tenesteområde, må ein innhenta informert og skriftleg samtykke frå føresette og elev over 15 år. Ingen skal dela meir informasjon enn det som tener saka.

Pexels

Modell for samhandling

Det er utarbeida ein modell for tidleg innsats i samarbeid barnehage, skule og PPT for å sikre at barn og elevar får rett hjelp til rett tid. Modellen skal saman med handlingsrettleiar i BTI sikre god og lik praksis i saker ein er uroa for. Denne rettleiaren har teke utgangspunkt i og må sjåast i samanheng med denne modellen.

Modellen byggjer på opplæringslova og at alle elevar har rett til tilpassa opplæring innafor eit inkluderande læringsfellesskap. Dersom ein elev ikkje har eller kan få tilfredsstillande utbyte av opplæringa, skal skulen setje i gang eigna tiltak. Modellen legg opp til at skule og PPT kan samarbeide om å kartlegge og setje inn målretta tiltak så tidleg som mogleg. 

Modellen legg også opp til tverrfagleg samarbeid gjennom bruk av ressursteam i ein tidleg fase. Dersom ikkje tiltak i denne fasen fører til tilfredsstillande utbyte, må skulen be om samtykke til sakkunnig vurdering.

Aktørar i tverrfagleg samarbeid

ELEV

ELEV 

Eleven har rett og plikt til opplæring. Fråvær fører til tap av progresjon i opplæringa og sosial tilhøyrsle til fellesskapet. Elevane har rett til medverknad i alt som gjeld dei sjølve etter opplæringslova, og har rett til å ytre meiningane sine fritt. Elevane skal bli høyrde, og det skal leggjast vekt på meiningane deira etter alder og modning. Opplæringslova, §10-2

HEIM

HEIM 

Føresette skal samarbeida for å sikra eigne barn sin rett og plikt til opplæring. Føresette har ansvar for å samarbeida med skulen og andre aktuelle tenester om fråvær og aktuelle tiltak. I tillegg har føresette ansvar for å avgrensa fråvær frå opplæringa mest mogeleg. Motta støtte og veiledning fra hjelpeinstanser ved behov.

SKULEN

SKULEN

Skulen har plikt å gje elevar offentleg grunnskuleopplæring. Skulen skal sikra eit godt læringsmiljø som fremjar helse, trivsel og læring, gi elevar tilpassa opplæring og samarbeida med heimen, til det beste for barnet/eleven. Oppll §§ 1-1, 1-3, 2-1 og 11-1. 

Kommunen og fylkeskommunen har plikt til å følgje opp elevar med fråvær. Det følgjer av opplæringslova § 10-6.

Oppfølgingsplikta gjeld ved alle type fråvær, og fra første dag ein elev er borte fra opplæringa. Oppfølginga av den enkelte elev må sjåast i samanheng med årsaka til fråværet og kor langvarig og hyppig det er. Hyppig eller langvarig fråver vil særleg kunne krevje individuelt tilpassa tiltak for at eleven sin rett og plikt til opplæring skal kunne ivaretakast. 

Skulen har plikt til å undersøke årsaka til fråværet, og på bakgrunn av informasjonen dei har, vurdere kva slags oppfølging den enkelte elev treng for å få eleven tilbake. I mange tilfeller vil det kunne vere nødvendig å tilvise eleven til PP-tenesta. Eleven kan til dømes ha vore borte så lenge, at eleven treng tett oppfølging, ein-til-ein undervisning eller anna tilrettelegging gjennom individuelt tilrettelagt opplæring, for å få tilfredsstillande utbytte av opplæringa. 

Fråvær i seg sjølv utløyser ingen rett til individuell tilrettelegging, men elevar som ikkje er til stades på skulen, kan ha slike individuelle rettigheiter, på lik linje med andre elevar. Kommunen kan ikkje bruke fråvær som grunngiving for ikkje å tilvise ein elev til PP-tenesta.” Hentet frå statsforvalteren.no 

Skulen skal ha rutinar og system for å førebyggja og oppdaga komplekst bekymringsfullt skulefråvær på eit tidleg tidspunkt.

Skulen skal syta for at tiltak knytt til skulefråvær vert følgt opp med samarbeid med elev, føresette og andre involverte partar. 

Arbeidet må gjennomførast med analyse, skriftleg dokumentasjon, tiltak, grunngjeving, informasjon og evaluering. 

Skulen har plikt å melda frå dersom ein er vitne til at elevar ikkje har det bra og ta tidleg kontakt med aktuelle samarbeidspartar ved behov for rettleiing, utgreiing av eleven sitt behov i opplæringa eller dersom skulen vurderer at det er behov for tiltak i heimen eller behandling for eleven.

PP-TENESTA

PP-TENESTA

PPT er eit rådgjevande og sakkunnig organ i spørsmål som omhandlar barn og ungdom i alderen 0-16 år og vaksne som har behov for individuelt tilrettelagt opplæring. 

PPT skal utarbeida sakkunnige vurderingar i forhold til spørsmålet om retten til individuelt tilrettelagt opplæring basert på om eleven kan få utbytte av den ordinære opplæringa jf. Oppll. §11-6 og 11-8 eller i situasjonar der det er urimeleg at eleven skal fylgja ordinær opplæring oppll. §2-2. 

"PP-tenesta har elles ei sentral rolle i å følgje opp ein elev som har bekymringsfullt fråvær, med mellom anna deltaking i arbeidet med ein opptrappingsplan. Det kan vere at eleven treng individuelt tilrettelagt opplæring i opptrappingsperioden, og i så fall skal skulen tilvise eleven til PP-tenesta for ei sakkunnig vurdering. Dersom eleven også treng personleg assistanse eller fysisk tilrettelegging etter opplæringslova §§ 11-4 og 11-5, skal den sakkunnige vurderinga gi ei heilskapleg vurdering av kva for tilrettelegging eleven treng.” Henta frå statsforvalteren.no 

Den pedagogisk-psykologiske tenesta skal samarbeide med og støtte skulane i det førebyggjande arbeidet for å gi eit inkluderande opplæringstilbod til elevar som kan ha behov for tilrettelegging av opplæringa. 

Tenesta skal støtte og rettleie skulane i å greie ut behov for tilrettelegging av opplæringa og i å setje inn tiltak så tidleg som mogleg når det trengst. Tenesta skal også hjelpe til med kompetanseutvikling og organisasjonsutvikling slik at opplæringstilbodet blir så inkluderande og godt tilrettelagt som mogleg. 

Oppll. §11-13 Den pedagogisk-psykologisk tenesta deltek gjennom PP-kontakt på ressursteam på skulane. Ressursteam er del av skulane sitt støttesystem for å sikre tverrfagleg samarbeid og tidleg innsats slik at elevane får rett hjelp til rett tid. I saker med komplekst bekymringsfullt skulefråvær, der eleven har sakkunnig vurdering, kan PPT kartleggja eleven og delta på tverrfaglege møte eller samarbeidsmøte for å gje rettleiing og drøfte tiltak med skule, føresette og andre involverte tenester.

HELSETENESTA OG SPESIALIST-HELSETENESTA

HELSETENESTA OG SPESIALIST-HELSETENESTA 

Skulehelsetenesta har ansvar for å samarbeida med føresett/skule om god helseutvikling for barn i alderen 6-16 år og kan kontaktast om skulefråvær er grunngjeve i fysiske eller psykiske plager. Retningslinjer for samarbeid finn ein på Samhandling med skole - Helsedirektoratet. 

Skulehelsetenesta har ansvar for eit systemretta samarbeid med skule og bidra til å sikra elevane eit godt fysisk og psykososialt miljø som fremjar helse, trivsel og læring. 

Skulehelsetenesta kan kontaktast munnleg og skriftleg for helsehjelp/foreldrerettleiing i samband med skulefråvær. 

Eleven sjølv, foreldre, skule, barnevern og PPT, fastlege eller andre helsetenester, kan ta kontakt. 

Skulehelsetenesta skal òg ha kjennskap til elevpopulasjonen sin helsetilstand gjennom tenesta sine oppgåver, kontakt med elevar, foreldre og skule samt tilgjengelege kjelder og verktøy til informasjon eks. elevråd, lærarsamarbeid, SLT, politi, barnevern, UNGDATA, folkehelseprofil, og FAU. 

Familieteam har ansvar for å vera med i systemretta arbeid og gje oppfylging av elevar med psykososiale vanskar i samarbeid med foreldre; samt rettleia foreldre. Foreldre, skule, barnevern og PPT eller andre, kan senda skriftleg tilvising. 

Fastlege har ansvar for å avklara eleven sin helsetilstand og kan tilvisa eleven vidare til spesialisthelsetenesta. 

BUP er eit poliklinisk helsetilbod innafor psykisk helsevern som rettar seg mot barn og ungdom under 18 år og familiane deira. Barneverntenesta og fastlege kan tilvisa til BUP med samtykke frå føresette. Barn over 16 år må samtykka til tilvising til BUP. BUP kan ikkje frita ein elev frå opplæringsplikta.

BARNEVERNSTENESTA

BARNEVERNSTENESTA

Barnevernstenesta skal sikra at barn og unge som lever under forhold som kan skada helsa og utviklinga deira, får naudsynt hjelp, omsorg og beskyttelse til rett tid. 

Barneverntenesta arbeider med heimel i Lov om barneverntenester. Lova skal bidra til at barn og unge vert møtt med tryggleik, kjærleik og forståing og at alle barn og unge får gode og trygge oppvekstvilkår. 

Barneverntenesta undersøkjer bekymringsmeldingar som kjem inn, og kan gje tilbod om ulike hjelpetiltak som ein del av kommunen sitt samla tenestetilbod. Hjelpetiltak er frivillig, men kan påleggast av fylkesnemnda i særskilte saker kor det er naudsynt for å sikra barnet god nok omsorg. 

Vanlege hjelpetiltak som barneverntenesta gir tilbod om er til dømes familierettleiing, økonomisk støtte til barnehage eller SFO, besøksheim, støttekontakt. 

Rettleiinga som blir gitt, blir individuelt tilpassa etter familiens behov, men mange får rettleiing med fokus på relasjon mellom føresette og born og rettleiing med fokus på emosjonell og praktisk omsorg. I praktisk omsorg ligg til dømes rutinar knytt til måltid og leggetider, oppfølging av fritidsaktivitetar og lekser. 

Barneverntenesta kan også tilvisa eit barn eller familien vidare til andre instansar som t.d. BUP og PPT, eller setja i verk tiltak som MST i samarbeid med Bufdir. 

I særs alvorlege saker kor barnet si helse og utvikling kan bli skada ved å bli verande i heimen kan barneverntenesta sin leiar fatte vedtak om akuttplassering. Vilkåra for ei akuttplassering er til dømes at omsorgspersonane er ute av stand til å gi barnet forsvarleg omsorg. Omsorgssvikt kan vera til dømes rusmisbruk, vald eller overgrep. 

I enkelte saker, kor hjelpetiltak ikkje er tilfredsstillande for å gi barnet den omsorg og tryggleik det har krav og rett på, kan barneverntenesta fremme vedtak om omsorgsovertaking. Dette blir avgjort i fylkesnemnda. Dersom kommunen overtek omsorga for barnet, vil barnet bli plassert i godkjent fosterheim eller institusjon. Barnevernslova §§5-1, 6-1 og 6-2

Verdigrunnlag og barnets beste  

Denne rettleiaren er laga for at du som tilsett og føresett skal kjenna deg rusta til å førebygga og handtera skulefråvær. Felles haldningar om at kvar time og skuledag tel for den enkelte elev, er avgjerande for å lukkast i arbeidet. 

Pexels

Framtidstru og pågangsmot smittar og er viktig. Skulen, i samarbeid med laget rundt eleven, er dei profesjonelle og har ansvar for å ta initiativ og samarbeida.

Arbeidet med nærvær er forankra i synet om at «Barn gjer det bra dersom dei kan» (Greene, 2012). Det vil seie at ein skal førebyggja og avdekka forhold som gjer det vanskeleg å møta og bli verande på skulen. Det er ressursteam på alle einingar og desse har ei sentral rolle i det systematiske arbeidet med å avdekka og følga opp skulefråver.

Jo Magne Ingul og Trude Havik peikar på at individuelle faktorar og familiefaktorar kan bli utløyst av forhold i skulen som mobbing, eit dårleg læringsmiljø og høgt stress relatert til fag og aktivitetar i skulen (Havik, 2018). Begge viser til forsking om at konsekvensen av fråvær er kumulativ (Ingul & Havik, 2022). For kvar dag som går, aukar mengda av risikofaktorar som gjer det vanskelegare å koma tilbake til skulen.

Alle barn i Noreg har rett og plikt til grunnskuleopplæring. Opplæringa har som mål å førebu og rusta barn og unge for møtet med samfunnet og utfordringar gjennom livet jf. Oppll. § 1-3. Fullført skulegang er av stor samfunnsøkonomisk betyding. Tidleg innsats og vaksne sin vilje og evne til å samarbeida blir avgjerande og eit viktig mål med det tverrfaglege samarbeidet.

Me har kunnskap om risikofaktorene for at barn kan havne utanfor, men utan at barn får seie meininga si og bli høyrde, er det vanskeleg å sette inn tiltak som fungerer. Dersom me skal kunne hjelpe elevar som opplev å stå utanfor fellesskapet, eller hindra at fleire hamnar der, er me avhengig av at tverrfaglege tenester samarbeider rundt desse barna. Skulen er ein stor del av barn og unge sitt liv. Det kan vere ein arena for inkludering, men også starten på eit livslangt utanforskap. DU kan vere den eine vaksne som kan gjera ein forskjell.  

Lovgrunnlag

Rett og plikt til opplæring

Formålet med og krava til opplæringa § 1-1; Lova skal leggje til rette for at barn, ungdom og vaksne får god opplæring i eit godt miljø (Opplæringslova 2024).  

Opplæringslova §2-1 regulerer barn og unge si plikt og rett til grunnskuleopplæring i ti år.

Barn og unge har plikt til grunnskoleopplæring, og rett til ein offentleg grunnskuleopplæring i samsvar med denne lova og tilhøyrande forskrifter. Plikta kan ivaretakast gjennom offentleg grunnskuleopplæring eller gjennom anna, tilsvarande opplæring.  

Eleven og føresette sine rettar og plikter og kommunen sine plikter

Alle barn som oppheld seg i Noreg har rett og plikt til grunnskuleopplæring. Retten og plikta til  

grunnskuleopplæring kan oppfyllast på fire ulike måtar:  

Kommunen si plikt til å oppfylla elevar sin rett til grunnskuleopplæring vert omhandla i opplæringslova §§28.1, 28.6, og privat opplæring Kap 22. 

Foreldre står i utgangspunktet fritt til å velja korleis retten og plikta til grunnskuleopplæringa skal oppfyllast, men foreldre kan ikkje velja ein kombinasjon av desse.  

Kommunen eller rektor kan gje ein elev permisjon frå grunnskuleopplæringa i inntil to veker. Føresetnaden er at det er forsvarleg å gje eleven permisjon. Rektor kan ikkje gje permisjon utover to veker om gongen. Dersom foreldre ønsker å ta barna sine ut av skulen lengre enn dette, og dei oppheld seg i Noreg, gjeld reglane om privat heimeundervisning. Retten til spesialundervisning fell vekk ved privat heimeundervisning.

Hovudregelen er at det er kommunen som skal oppfylla retten til grunnskuleopplæring, enten det er ordinær opplæring eller spesialundervisning. Kommunen har difor eit oppfylgingsansvar dersom ein elev ikkje møter på skulen.  

Opplæring kan som unntak gjevast heime. Dette gjeld særleg ved overgang frå sjukehusopphald og der eleven ikkje er i stand til å fylgja ordinær opplæring. Tiltaket må vera avgrensa i tid. For elevar som nektar eller vegrar seg, kan opplæring heime vera ein oppretthaldande faktor.

§2-1 Fritak frå opplæring i fag eller frå all opplæring

«Retten og plikta til opplæring varer til eleven har fullført det tiande skuleåret. Etter sakkunnig vurdering og med skriftleg samtykkje frå foreldra kan kommunen heilt eller delvis vedta å frita ein elev for opplæringsplikta dersom omsynet til eleven tilseier det.» Eit  slikt fråvær krev dokumentasjon frå lege og gjeld ved alvorleg sjukdom. Vedtak etter §2-1, kan gje barn og unge rett til å få opplæringa igjen. Kommunen har laga eigen prosedyre og vedtak vert gjort av kommunalsjef oppvekst.

§ 10-6 Elevane si plikt til å delta og kommunen og fylkeskommunen si oppfølgingsplikt  

Elevane skal vere aktivt med i opplæringa og følgje skolereglane. Kommunen og fylkeskommunen skal sørgje for at elevar med fråvær frå opplæringa blir følgde opp.Elevane kan bli pålagde å gjere oppgåver utanom skoletida (lekser). Det må takast omsyn til at elevar har rett til kvile og fritid. 

Pexels

Mykje av arbeidet i skulen er førebyggjande i kraft av seg sjølv. Det er samstundes viktig at ein forheld seg til faste prinsipp og retningslinjer, slik at ein sikrar førebyggjande arbeid. 

Tiltak som er med å førebyggja fråvær kan vera gode system for fråværsregistrering og oppfølging, eit godt læringsmiljø, ein føreseieleg og trygg skulekvardag, autoritative vaksne, god klasseleiing og eit godt skule-heim samarbeid. 

Det førebyggjande arbeidet skal gjelda alle elevar og har som mål å fremja tilhøyrsle, redusera og førebyggja risiko for fråvær hjå alle elevar.

Prinsipp og retningslinjer i førebyggjande arbeid:

I fråværsaker skal ein nytta “Handlingsplan for oppfølging av skulefråvær”. Skulen bør lage eigne rutinar for oppfølging av fråvær med utgangspunkt i den kommunale handlingsplanen. Skulen sin handlingsplan kan gjerne bli utforma som eit årshjul eller ei årleg oversikt.  

Det er viktig at ein legg vekt på arbeid med relasjonar, elevmedverknad, samarbeid med heim og
tilpassa opplæring med universell utforming. 

Ein må vera merksam på risikofaktorar, føre fråvær og
ha fråvær som fast sak på klasselærarmøte kvar veke. Oppll §10-6 seier i at «Kommunen og
fylkeskommunen skal sørgje for at elevar med fråvær frå opplæringa blir følgde opp». 

Pexels

Systematisk arbeid ved bekymringsfullt fråvær har som mål å førebyggja og hindra at fråværet utviklar seg vidare, gjennom tidleg innsats, individuell kartlegging og tett samarbeid med elev og føresette. Tiltaka skal vera målretta, fleksible og evaluerast hyppig. Tiltak knytt til bekymringsfullt fråvær kan sjåast som nivå 2 i RTI-modellen (Kearney og Graczyk, 2013). Alle elevar med høgt fråvær skal meldast vidare til skuleleiinga.

Når fråværet er så komplekst at målet er å reversera fastlåste fråværsmønster og hindra skulevegring må ein inn med eit breidt tverrfagleg samarbeid. 

Komplekst bekymringsfullt fråvær kan sjåast som nivå 3 i RTI-modellen (Kearney og Graczyk, 2013). 

Når eleven sitt fråvær forblir svært høgt over lengre tid, finns det sjeldan enkle løysingar eller raske triks for å få eleven tilbake til skulen med fullt oppmøte. 

Eleven kan i tillegg ha andre og komplekse utfordringar på dette tidspunktet, og fråværet kan betraktast som nær eller over vippepunktet når det gjeld sannsynet for å venda tilbake til full deltaking i eit vanleg klasserom (Kearney og Graczyk, 2013).  

Barn har plikt til grunnskuleopplæring frå det året dei fyller 6 år, til dei har avslutta det 10. trinnet.

I særlege situasjonar kan omsynet til eleven føra til behov for å frita eleven heilt eller delvis frå opplæringa jf oppll §2-2.

Eleven kan få fritak frå deler av skuleveka, eller frå eit eller fleire av skuleåra.

Terskelen for fritak skal vere høg, og er først og fremst aktuelt der gjennomføringa av opplæringsplikta vil verke urimeleg overfor eleven fordi eleven er alvorleg sjuk, har nedsett funksjonsevne og ikkje er i stand til å få opplæring i heimen eller på helseinstitusjon.

Det må liggja føre søknad eller samtykke frå føresette. Lege skriv dokumentasjon som sakkunnig uttale knytt til helse, og PPT skriv sakkunnig vurdering knytt til opplæringssituasjonen.

Sakkunnige vurderingar kan i slike saker gjelda for ein kortare periode. Er barnet innlagt på sjukehus, er det Fylkeskommunen som har ansvar for opplæring; også eventuelt fritak.

Barnet har rett til å bli høyrt , og barnets beste skal vera eit grunnleggjande omsyn i vurderinga.  

Illustrasjon/PPT

Under finn du handlingsplan til arbeidet med å fylgja opp fråvær systematisk.  

Last ned heile handlingsplanen (PDF, 524 kB)

Sjekklista er ikkje utømmeleg, og ein vil kontinuerleg gå gjennom ulike tiltaksfasar. Arbeid med tiltak sluttar ikkje på steg 10 eller 15. 

Tiltak ein set inn vert dokumentert i Stafettlogg i Visma Samspel og/eller i referat lagt inn i eleven si mappe på Visma. 

Når eleven er tilbake på skulen, og har utbytte av undervisninga, går ein tilbake til steg 1 i sjekklista og føl opp i det ordinære.     

Fråvær kan delast i dokumentert og udokumentert fråvær.  

Dokumentert fråvær

Dokumentert fråvær innvilga av skulen

• Dokumentert fråvær innvilga av skulen.1
• Dokumentert fråvær av helsemessige årsaker, der føresette har meldt frå til skulen2.

Det er berre desse fråværsgrunnane som vert godtekne i grunnskulen, grunna opplæringsplikta. Opplæringsplikta medfører at eleven i utgangspunktet skal delta i opplæringa. Dersom ein elev skal vera borte, skal foreldre ha søkt om permisjon. Permisjonen skal vera forsvarleg.

                                                                                                                        

(Havik, 2018)

[1] Kommunen kan gje elevpermisjon frå grunnskuleopplæringa inntil to veker, jf oppll §2-2 4 og 5 ledd

[2] Når eleven er borte av helsemessige årsaker, er melding frå foreldre gyldig dokumentasjon. Skulen kan kreva legemelding for langvarig fråvær, og foreldre og elev kan kreva at sjukefråvær ikkje vert ført på vitnemålet. I slike situasjonar kan ein elev verta friteken frå opplæringa jf oppll §2.2.

Udokumentert fråvær

Udokumentert fråvær

• Fråvær som foreldre ikkje har meldt frå om.
• Fråvær som er av lengre varigheit enn det skulen har gjeve eleven permisjon for.
• Det vert rekna som ugyldig fråvær at ein elev kjem for seint, er borte enkelttimar utan permisjonssøknad eller at føresette har meldt frå om fråvær.

Eit viktig verktøy for å koma fram til årsaker bak fråværet er undringssamtalen. Det viktigaste er å få til ein god samtale, ikkje at ein følgjer verktøya til punkt og prikke. Spørsmåla skal bidra til samtale og refleksjon rundt tema. Vedlagt følger ulike skjema, samtalestarterar og andre visuelle og skriftlege verktøy som er tenkt å kunne vere til hjelp for å få i gong samtale og undring med eleven. Dei kan nyttast slik ein opplev det hensiktsmessig.  

Heile verktøykassa som pdf finn du her (PDF, 12 MB)

Litteraturliste 

​​Bufdir. (u.d.). bufdir.no. Hentet 06 27, 2025 fra Skolefravær: https://www.bufdir.no/foreldrehverdag/ungdom/skole-og-vennskap/skolefravar-og-skolevegring/ 

​Greene, W. R. (2012) Utenfor. Elever med atferdsutfordringer. Cappelen Damm Akademisk. 

​Havik, T. (2018). Skolefravær - å forstå og håndtere skolefravær og skolevegring. Gyldendal. 

​Holden, B., & Sållman, J.-I. (2010). Skolenekting - årsaker, kartlegging og behandling. Kommuneforlaget. 

​Ingul, J. M. (u.d.). Psykologforeningen.no. Hentet fra Hva er skolevegring: https://www.psykologforeningen.no/fag-og-politikk/psykisk-helse/psykologiske-temaer/hva-er-skolevegring 

​Ingul, J. M., & Havik, T. (2022, 01 21). Utdanningsforskning.no. Hentet fra Tidlig intervensjon ved skolevegring: https://utdanningsforskning.no/artikler/2022/tidlig-intervensjon-ved-skolevegring/ 

​Kearney, C., & Graczyk, P. (2013). A Response to Intervention Model to Promote School Attendance and Decrease School abstenteeism. Springer Science + Business Media New York. 

​Sæhle, L. M. (2025). Skolefravær - En praktisk håndbok for skolen. Fagbokforlaget. 

​StatPed. (2025 , 06 11). 7 H-ene -pedagogiske verktøy. Hentet fra Statped.no: https://www.statped.no/ressurser-og-verktoy/ressurser/7-h-ene-pedagogiske-verktoy/ 

​Thambirajah, M., Grandison, K., & De-Hayes, L. (2008). Understanding school refusal . Jessica Kingsley Publishers. 

​Utdanningsdirektoratet. (2024, 08 01). Gode relasjoner skaper trygge og gode skolemiljø. Hentet fra Udir.no: https://www.udir.no/laring-og-trivsel/skolemiljo/fremme-et-godt-skolemiljo-og-forebygge-krenkelser/relasjoner/ ​​​ 

Callesen, K. & Nielsen, A.M. (2007). KAT-kassen Kognitiv affektiv trening Manual. Link: CAT-kit.com  

Flack, T. (2010). Innblikk – Et sosial-analytisk verktøy for å forebygge og avdekke skjult mobbing. Universitetet i Stavanger  

Kearney C.A. & Albano A.M. (2007) When children refuse school Oxford university press 

Kearney C.A (2001) School refusal behavior in youth. American psychological association 

Stallard Paul (2009) Anxiety Cognitive Behaviour Therapy Routledge  

Internettkjelder: 

(Statsforvalter Regelverksamling 1)   

Utdanningsdirektoratet: https://www.udir.no/laring-og-trivsel/forebygge-fravar-i-grunnskolen/forskning-om-fravar-og-narvar/ 

https://www.udir.no/regelverk-og-tilsyn/skole-og-opplaring/saksbehandling/fravar/  

https://www.udir.no/laring-og-trivsel/forebygge-fravar-i-grunnskolen/  

KS sin rettleiar : “Taushetsplikt og samhandling i kommunalt arbeid for barn- ungdom – familiar” (KS 2019) https://www.ks.no/fagomrader/barn-og-unge/barnevern/nyheter/taushetsplikt-i-arbeid-med-barn-ungdom-og-familier/  

Forskrift om miljøretta helsevern for barnehage og skole  https://lovdata.no/dokument/SF/forskrift/1995-12-01-928 og http://helsedirektoratet.no/publikasjoner/miljo-og-helse-i-skolen/Publikasjoner/IS-2073-Veileder.pdf  

https://www.statsforvalteren.no/ostfold-buskerud-oslo-og-akershus/barnehage-og-opplaring/ny-opplaringslov/nye-rad-for-oppfolging-av-skolefravar/ 

Utvikling av bekymringsfullt skulefråvær

Kommunen har ansvar for å oppfylla elevane si opplæringsplikt og opplæringsrett. Kommunen har retningslinjer og prosedyrar, slik at plikta kommunen har, skal verta ivareteken. Nokre elevar nektar/vegrar seg for å gå på skulen. Definisjonar har utvikla seg over år, der forskinga no har samla seg om omgrepet “Komplekst bekymringsfullt skulefråvær”.

Skulevegring er i forsking definert som “Vegring initiert av barnet mot å gå på skolen, bli der hele skoledagen, eller en kombinasjon av begge” (Kearney, 2001) eller “Vansker med å gå på skolen, assosiert med følelsesmessig ubehag, spesielt angst og depresjon” (King og Bernstein, 2001 sitert i Amundsen, M.-L. & Holtan Møller G., 2022). “ Skolefobi er i utgangspunktet en irrasjonell og overdreven frykt for skolen eller visse skolerelaterte ting. Dette kan føre til at mange barn har problemer med å gå på skolen eller være der hele dagen» (Hinarejos, I.M., 2022).

Komplekst bekymringsfullt skulefråvær vert definert som:

• Fråvær 25% av skuletida dei siste to vekene.
• Store vanskar med å gå på skulen eller delta i undervisning i minst to veker, der vegringa påverkar barnet eller familien sin kvardag i stor grad.
• Eleven har hatt meir enn 10 dagar eller 15% fråvær over dei siste 15 vekene.

Det kan vera fleire årsaker til at enkelte elevar utviklar komplekst bekymringsfullt skulefråvær og problematikken er som regel samansett (Ingul, 2005), og det er aldri eleven sin feil (Bufdir, u.d.). Me veit at årsakene til komplekst bekymringsfullt skulefråvær både er individuelle og knytt til relasjon; ofte kan dei ikkje skiljast tydeleg frå kvarandre.

• Komplekst bekymringsfullt skulefråvær rammar opp mot 5% av barn og unge. 
• Dette medfører negative konsekvensar på kort og lang sikt for både barn og vaksne; også samfunnsøkonomisk. 
• Komplekst bekymringsfullt skulefråvær er ingen diagnose, men bak denne unngåingsåtferda kan det skjula seg symptom som utgjer ein diagnose. 

Angstspekteret utgjer største gruppa og om lag halvparten av barn med komplekst bekymringsfullt skulefråvær opplever angstsymptom i ulik grad. På same tid har ein tredjedel ikkje ein diagnose (Kearney 2008). Problemet kan oppstå gjennom heile den opplæringspliktige alderen, med auka risiko ved skulestart, ved skulebyte, etter feriar eller etter periodar med sjukdom. Situasjonen kan oppstå gradvis eller meir plutseleg.

Komplekst bekymringsfullt skulefråvær kan ikkje isolerast til eit enkeltståande problem for den enkelte elev, men må sjåast i samanheng med eleven sine relasjonar og totale opplæringssituasjon. Ein får då eit bilete av ein komplekst bekymringsfullt skulefråværssituasjon med mange faktorarar. I eit heilskapleg perspektiv finn ein løysingane i samarbeid mellom elev, føresette, skule og eventuelt hjelpetenester. 

• Prognosen er betre dess raskare vanskane vert handtert og dess mindre fråvær eleven har frå skulen. Det er også betre prognosar dess yngre barnet er (Kearney 2001). Problemet kan gå over av seg sjølv. 
• Hovudregel er at det bør vera låg terskel for tidleg innsats. Det vil variera kor intensivt og kor lenge det er naudsynt å gjennomføra tiltak for å få ei positiv utvikling. 
• Det er viktig å anerkjenna dei individuelle vanskane, og vera merksam på at partane rundt eleven både kan beskytta mot eller vedlikehalda problemet. 
• Det er viktig at alle partar; elev, føresette, skule og eventuelt andre hjelpetenester, bidreg til ei løysing ved å ta sin del av ansvaret. Å hjelpa eleven tilbake til skulen kan verka behandlande i seg sjølv. 
• Det er viktig at ein leitar etter gode tiltak tilpassa den enkelte situasjon og at ein unngår handlingslamming (Ingul 2005). 
• Der er også særs viktig å vera merksam på om foreldre har behov for styrking av foreldrerolla i situasjonen.

Funksjonar til komplekst bekymringsfullt skulefråvær

Kearney (1996) meiner det er nyttig å sjå på kva for funksjon fråværet kan ha for den enkelte elev. 

Kva er det som bidrar til vansken eller kva er det som motiverer eleven for å fortsetja å vera fråverande frå skulen? 

Kearney (1996) har delt funksjonen til komplekst bekymringsfullt skulefråvær opp i fire undergrupper, basert på barn og unge sin motivasjon for å unngå negative opplevingar og oppnå positive opplevingar. 

Dei fire gruppene er bygd på læringsteori. Læringsteori skildrar blant anna korleis åtferd vert oppretthalden og forsterka ut frå dei konsekvensane åtferda får.

Den vonde sirkelen ved fråvær

Dei fleste elevar har fråvær frå opplæringa i løpet av grunnskulen. For nokre elevar vil fråværet på eit tidspunkt gå frå å vera naturleg til å bli komplekst bekymringsfullt. Konsekvensen av fråværet er at eleven misser undervisninga som eleven rettmessig har krav på. Alvoret aukar ved omfang av fråvær.

Konsekvensen av ofte, eller langvarig fråvær, vil kunna føra til svake grunnleggjande dugleikar og læringsresultat. Dette kan på lang sikt redusera grunnlag for framtidig utdanning, arbeid, helse og livskvalitet. Målet er å få eleven tilbake på skulen så raskt som mogeleg

Tidlege teikn på bekymringsfullt skulefråvær

For å vera merksam på elevar som står i fare for å utvikla bekymringsfullt skulefråvær, er det viktig å kjenna tidlege teikn, årsaker, risiko- og beskyttande faktorar. 

Dette gjev eit grunnlag for å tilnærma seg skulefråvær. I arbeid med denne problemstillinga, er det avgjerande kva haldningar den einskilde vaksenpersonen har til elev, foreldre og samarbeidspartar.